دمی سخت در سرزمین بادها: قزوین در هالهای از دود و غبار
شفق؛ هوای قزوین این روزها بوی خاکستر و هشدار میدهد. بر اساس آخرین دادههای رسمی، شاخص کیفیت هوا (AQI) در ایستگاه مدیریت بحران قزوین روی عدد ۱۵۲ و در ایستگاه دانشگاه علوم پزشکی بر رقم نگرانکنندهتر ۱۵۹ ایستاده است؛ اعدادی که همگی در محدوده «ناسالم برای همه گروهها» طبقهبندی میشوند. این بحران تنها پایتخت کهن ایران را هدف نگرفته است. در شهر آبیک، شاخص به ۱۶۸ رسیده و موجی از تعطیلی مدارس را به دنبال داشته است. شهرهای بویینزهرا و تاکستان نیز در وضعیت ناسالم نفس میکشند. گرچه امروز مدارس قزوین تعطیل نشدهاند، اما خاطره تلخ تعطیلیهای مکرر مدارس در آذرماه سال جاری، هنوز در ذهن شهروندان و بر دیوار کلاسهای درس نشسته است.
ریشهیابی یک بحران: از دودکشهای صنعتی تا بستر خشکشده تالاب
بررسی اظهارنظر مقامات و کارشناسان در فضای مجازی و رسانهها، تصویری چندوجهی از عوامل این آلودگی سمج ترسیم میکند. سه بازیگر اصلی در این صحنه حضور دارند:
۱. صنایع سنگین: نام «کارخانه سیمان آبیک» و «نیروگاه برق شهید رجایی» بارها به عنوان کانونهای اصلی انتشار ذرات معلق (PM2.5 و PM10 ) و گازهای آلاینده مانند دیاکسید گوگرد و نیتروژن مطرح شدهاند. این غولهای صنعتی که زمانی نماد توسعه به شمار میرفتند، امروز در کانون انتقاد شهروندان و فعالان محیط زیست قرار گرفتهاند. عدم نصب فیلترهای پیشرفته یا بهروز نبودن تکنولوژیهای کنترل آلاینده در برخی از این واحدها، موضوعی است که کارشناسان بر آن تأکید دارند.
۲. بلای طبیعیِ انسانساخت: ذرات غبار تالاب خشکشده دشت اللهآباد؛ فاجعهای که این بار از زمین برمیخیزد. خشک شدن تالاب دشت اللهآباد، یکی از کانونهای اصلی تولید ریزگردهای داخلی در استان است. بادهای غالب منطقه، این ذرات خاک را که حالا به دلیل خشکی و بیآبی سبکوزن و قابل انتقال هستند، به آسانی برداشته و بر فراز شهرها و روستاها میپاشند. این پدیده، بحران آلودگی را تنها محدود به فصل سرد و وارونگی دما نمیکند و آن را به تهدیدی چهارفصل تبدیل مینماید.
واکنش مقامات: از هشدار تا تهدید به شکایت
سیداسدالله هاشمی، مدیرکل محیط زیست استان قزوین، پیشتر در گفتوگو با شفق، آلودگی هوا را فراتر از یک معضل زیستمحیطی، «تهدیدی مستقیم برای سلامت انسان» خواند. وی بر این نکته کلیدی تأکید کرد که «کاهش اثرات آلودگی هوا، بدون فرهنگسازی و آموزش زیستمحیطی ممکن نیست» و نقش رسانهها و نهادهای آموزشی را حیاتی دانست. هاشمی با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب اسلامی بر حفظ محیط زیست، این سخنان را «نقشهراهی روشن» برای تبدیل حفاظت از محیط زیست به «یک مسئولیت دائمی» عنوان کرد.
در سطحی دیگر، فاطمه محمدبیگی، نماینده مردم قزوین در مجلس شورای اسلامی، با انتقاد تند از وضعیت موجود، از پیگیری موضوع از طریق ۱۵ وزارتخانه خبر داد. او در سخنرانی پیش از خطبههای نماز جمعه در ۲۱ آذرماه، از تهیه «شکایتی از مسئولان ترکفعلکننده» خبر داد که نشاندهنده عمق نگرانی و نارضایتی از روند کند مقابله با این بحران است.
راهکارها: نسخهای فوری و یک برنامه بلندمدت
برای مقابله با این وضعیت، اقدامات دوگانه فوری و اساسی لازم است: راهکارهای موقت در جهت کاهش تبعات: تعطیلی هوشمند مدارس و ادارات در روزهای بحرانی، ایجاد مراکز درمانی ویژه برای گروههای حساس، اجباری کردن طرحهای ترافیکی زوج و فرد یا محدودیت تردد خودروهای فرسوده در روزهای آلوده(در صورت امکان)، و استمرار پایش لحظهای و اطلاعرسانی شفاف به مردم.
و راهکارهای دائمی برای حل ریشهای مشکل: در بخش صنعت، اجبار صنایع آلاینده (به ویژه سیمان و نیروگاه) به نصب فیلترهای استاندارد و نظارت مستمر بر عملکرد آنها. حمایت از بهروزرسانی خطوط تولید با فناوریهای پاکتر.
در بخش منابع طبیعی: احیای اضطراری تالاب دشت اللهآباد از طریق تخصیص حقآبه و مدیریت آبهای سطحی. کاشت نهال و ایجاد کمربند سبز در اطراف کانونهای تولید گردوغبار.
در بخش حملونقل: توسعه سریع و جدی ناوگان حملونقل عمومی برقی و گازسوز، حذف تدریجی خودروهای دیزلی فرسوده، و ایجاد زیرساختهای لازم برای تردد دوچرخه.
فرهنگسازی: اجرای برنامههای آموزشی مستمر در مدارس، رسانههای محلی و مساجد برای تغییر الگوی مصرف انرژی و حساسسازی عمومی تا تبدیل شدن حل مسئله به یک فرهنگ و مطالبه عمومی.
این تنها یک آلودگی ساده جوی نیست!
آلودگی هوای قزوین تنها یک پدیده جوی نیست؛ نشانهای از تعارض میان توسعه صنعتی بیضابطه، بیتوجهی به اکوسیستمهای طبیعی و نیاز فوری به گذار به سمت الگوهای پایدار است. نفسهایی که امروز در سینه حبس میشوند، فریادی هستند برای اقدامی قاطع. نجات هوای قزوین نیازمند ارادهای جمعی است؛ از تصمیمگیران کلان در وزارتخانهها گرفته تا صنعتگران، نمایندگان مجلس و هر شهروندی که میتواند سهم خود را با انتخاب وسیله نقلیه عمومی یا صرفهجویی در انرژی ایفا کند. زمان آن است که بادهای قزوین، بار دیگر بوی خوش تاریخ و طبیعت را به جای ذرات سمی، با خود حمل کنند.
انتهای پیام/