قزوین؛ آزمون بزرگ «کشاورزی سپید» در میانه بحران آب

شفق؛ حسن جلیلوند، مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین، با اعلام آغاز سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ از اجرای طرح پایداری تولید در دیمزارها خبر داد. بر اساس آمار ارائه‌ شده، مجموع سطوح کشت دیم استان به ۹۱ هزار و ۵۸ هکتار رسیده که از این میزان ۸۴ هزار هکتار به کشت گندم دیم، ۷ هزار هکتار به جو دیم و ۵۸ هکتار به کشت ماشک دیم اختصاص یافته است.

این ارقام در حالی اعلام میشود که برنامه ابلاغی اولیه برای استان ۱۲۰ هزار هکتار تعیین شده بود. بدین ترتیب، استان قزوین در مرحله نخست، حدود ۷۶ درصد از برنامه مصوب خود را پوشش داده است.

به گفته جلیلوند، ارتقای عملکرد در واحد سطح، بهره گیری از ارقام اصلاح شده و بهبود مدیریت تغذیه گیاهی از محورهای اصلی این طرح است. کارشناسان پهنه نیز با حضور در مزارع بر اجرای دقیق طرح نظارت خواهند داشت.

توسعه دیمزارها و اقتصاد کشاورزی قزوین

اگرچه توسعه کشت دیم در نگاه اول یک عقب نشینی تاکتیکی در برابر کم آبی به نظر میرسد، اما بررسی‌های میدانی و پژوهشی در استان قزوین نشان می‌دهد که این استراتژی می‌تواند پیامدهای اقتصادی عمیق و بعضاً متناقضی به دنبال داشته باشد:

افزایش بهره‌وری با «آبیاری تکمیلی»
برخلاف تصور سنتی که دیم‌کاری را کاملاً وابسته به نزولات آسمانی می‌داند، تحقیقات جدید نشان می‌دهد که بیش از ۹۷ درصد اراضی دیم استان قابلیت اجرای آبیاری تکمیلی را دارند. این بدان معناست که با یک یا دو نوبت آبیاری در مراحل حساس رشد (مثل زمان گلدهی)، می‌توان عملکرد محصول را تا دو برابر افزایش داد. نمونه موفق آن، کشاورز نمونه قزوینی است که با استفاده از بذور اصلاحشده در اراضی دیم، به رکورد برداشت ۳.۳ تن گندم در هکتار دست یافت که بیش از دو برابر میانگین استان است.

تغییر معادلات سودآوری
تحلیل هزینه—فایده در دشت قزوین نشان می‌دهد که کشت دیم برای بهره‌برداران خرد (با زمین‌های کوچک) چندان مقرون به صرفه نیست و حاشیه سود پایینی دارد. با این حال، برای کشاورزان عمده که امکان بهره‌گیری از مکانیزاسیون و اقتصاد مقیاس را دارند، این کشت بسیار سودآور است. توسعه طرح پایداری تولید می‌تواند به تجمیع اراضی و حرفه‌ای‌تر شدن کشاورزی در منطقه منجر شود.

گذار از الگوی کشت پرآب‌بر
استان قزوین با بحران شدید آب مواجه است. کشت محصولاتی نظیر گندم و جو به صورت دیم، ضمن کاهش فشار بر سفره‌های آب زیرزمینی (که پیشتر به دلیل کشت بی‌رویه صیفی‌جاتی چون گوجه فرنگی دچار تنش شده بودند)، می‌تواند امنیت غذایی استان را در شرایط خشکسالی تضمین کند.

در مجموع، طرح توسعه دیمزارهای قزوین اگر صرفاً به سطح کشت محدود شود، یک پروژه اداری باقی خواهد ماند، اما اگر به بسته جامعی از تأمین بذور مقاوم، آموزش کشاورزان و توسعه سامانه‌های آبیاری تکمیلی تبدیل شود، می‌تواند الگویی برای «کشاورزی سپید» در فلات ایران باشد.

انتهای پیام/