باغستان قزوین؛ تلاقی توسعه شهری و میراث کهن در سایه کمآبی
شفق؛ مراسم امسال جشن پستهچینی در قزوین، صرفاً آیینی برای پاسداشت یک سنت دیرینه نبود. این رویداد، که همزمان با کلنگزنی پروژه باغپارک قرادآباد برگزار شد، به میدان تقابل دو نگاه به میراث طبیعی این شهر تبدیل گردید. از یکسو، مقامات محلی از لزوم «صیانت از میراث کهن» و تبدیل باغستان به «الگوی ملی حفاظت» با کمترین میزان مداخله سخن گفتند و از سوی دیگر، نمایندگان باغداران، با اشاره به بحران منابع آب و تهدیدات اجتماعی، هشدار دادند که این سرمایه ارزشمند در حال از دست رفتن است.
چالش آب، محور اصلی بقا
اگرچه مسئولان از باغستان بهعنوان «ریه تنفسی» و «هویت تاریخی» قزوین یاد میکنند، اما مهمترین چالش پیش روی آن، ماهیتاً اقتصادی و زیستمحیطی است. محمدرضا بابوک، نماینده باغداران، با ارائه آماری تکاندهنده، نشان داد که سهم باغستان سههزار هکتاری از ششهزار حلقه چاه فعال دشت قزوین، تنها ۶ حلقه است. به عبارتی، یکهزارم منابع آب زیرزمینی به این گنجینه سبز اختصاص دارد؛ آنهم در شرایطی که سطح آبهای زیرزمینی از ۳۵ متر در دهه ۶۰ به نزدیک ۱۰۰ متر رسیده است. این آمار، یک ناترازی آشکار را نشان میدهد: توسعه کشاورزی و شهری در بالادست، با برداشت بیرویه آب، حیات پاییندست که باغستان را شامل میشود، به مخاطره انداخته است.
پروژه قرادآباد؛ مداخله یا توسعه؟
در این میان، پروژه احداث باغپارک ۱۸ هکتاری در منطقه قرادآباد، با هدف جذب گردشگر و رونق اقتصادی، به عنوان یک راهکار توسعه پایدار مطرح شده است. فرماندار قزوین، این پروژه را پاسخی به یک مطالبه ۱۵ ساله دانست که میتواند به عنوان «موتور محرک گردشگری» عمل کند. با این حال، نکته کلیدی در اینجا، رویکرد اجرایی آن است.
سیدمحمد علمی، سرپرست شهرداری، تأکید کرده که این پروژه با رویکرد «حداقل مداخله» و با عهد «قطع نکردن حتی یک شاخه از درختان» اجرا خواهد شد. استفاده از مصالح کاملاً ارگانیک و بومی نیز بخشی از این استراتژی است. این پروژه میتواند به عنوان یک آزمایشگاه عملگرا تلقی شود: آیا میتوان نیازهای مدرن شهری (فضای تفریحی و اقتصادی) را بدون لطمه زدن به بافت تاریخی و اکولوژیک یک میراث طبیعی برآورده ساخت؟
اقتصاد گردشگری در برابر اقتصاد معیشت
در حالی که مدیران شهری به دنبال تبدیل باغستان به یک قطب گردشگری و درآمدزایی هستند، باغداران با چالشهای معیشتی فوریتری دست و پنجه نرم میکنند. بابوک به عنوان نمونۀ این چالشها، به هجوم معتادان متجاهر در فصل برداشت محصول اشاره کرد که عملاً امنیت جانی و مالی باغداران را تهدید میکند. پیشنهاد ایجاد کمپهای موقت برای ساماندهی این افراد، نشان میدهد که زیرساختهای اجتماعی و امنیتی نیز برای بهرهبرداری اقتصادی از این ظرفیت، به اندازه تأمین آب حیاتی است.
جمعبندی؛ میراثی در ترازوی توسعه
باغستان قزوین در نقطهای حساس قرار دارد. ثبت جهانی آن، قدردانی از خرد جمعی نیاکانی است که با مهندسی هوشمندانه سیلاب و مدیریت منابع آب، این گنجینه را خلق کردند. اما امروز، این خرد کهن در برابر فشارهای اقتصادی و توسعه شهری مدرن در حال عقبنشینی است.
پروژه باغپارک قرادآباد، اگر با همان رویکرد دقیق و کممداخله اجرا شود، میتواند الگویی برای تلفیق «حفظ میراث» و «پاسخ به نیاز روز» باشد. با این حال، بدون حل ریشهای بحران آب و ایجاد توازن در بهرهبرداری از منابع زیرزمینی، هرگونه مداخله، حتی با بهترین نیتها، صرفاً به تعویق انداختن فروپاشی یک میراث جهانی است. «حداقل مداخله» در بافت کالبدی، اگر با «حداکثر مداخله» برای تأمین حقآبه آن همراه نباشد، یک پیروزی استراتژیک نخواهد بود.
انتهای پیام/