اعتراضات اقتصادی ایران؛ تقاطع نارضایتی مردمی و نقشه بیثباتسازان خارجی
شفق؛ اعتراضات از یکشنبه هفتم دیماه و همزمان با جهش دلار تا مرز ۱۴۵ هزار تومان در بازار رسمی و حتی ۱۵۰ هزار تومان در بازار غیررسمی آغاز شد. افزایش قیمت طلا و مواد اولیه و بیثباتی قیمتها، بازاریان تهران را به خیابان کشاند. کسبه با بستن مغازهها و تشویق به اعتصاب، نسبت به «سوءمدیریت دولت» و تهدید معیشت خود اعتراض کردند.
در روزهای نخست، شعارها عمدتاً اقتصادی و اعتراض به وضع موجود بود و حتی بر اساس گزارشها، معترضان بازاری تلاش کردند افراد متمایل به خشونت یا شعارهای انحرافی را از صفوف خود کنار بزنند. با این حال، دامنهی اعتراضات بهتدریج به چند شهر دیگر نیز کشیده شد.
از اعتراض مسالمتآمیز تا انحراف خشونتبار
از بامداد نهم دیماه، همزمان با اعلام حمایت «سرویس تروریستی جاسوسی موساد» از معترضان در فضای مجازی و اظهارات دونالد ترامپ درباره احتمال مداخلهی آمریکا در اعتراضات ایران، چهرهی اعتراضات تغییر کرد. این مواضع از سوی تحلیلگران بهعنوان نشانهای از «طراحی امنیتی برای تبدیل اعتراض به آشوب» ارزیابی شد.
مقامات ایرانی این اظهارات را بهشدت محکوم کردند و هشدار دادند هرگونه اقدام خصمانه، پایگاهها و نیروهای آمریکایی را به «هدف مشروع» تبدیل خواهد کرد.
با ورود «لیدرهای آموزشدیده»، خشونت در برخی شهرها تشدید شد. در مقابل، بازاریان تهران طبق گزارشها صف خود را از آشوبگران جدا کردند؛ اقدامی که واکنش منفی رسانههای معاند را بهدنبال داشت. کانون ناآرامیها سپس به استانهایی مانند لرستان، ایلام و چهارمحالوبختیاری منتقل شد؛ جابهجاییای که به باور برخی تحلیلگران، هدفمند و متناسب با آسیبپذیری اجتماعی شهرهای کوچک بوده است.
الگوی «کشتهسازی» و درگیری مسلحانه
پس از فروکشکردن تجمعات مسالمتآمیز، گروههای کوچک اما سازمانیافته با الگوی «کشتهسازی» وارد میدان شدند. نمونه شاخص آن، تجمع مسلحانه در سرابله ایلام با استفاده از سلاحهایی مانند کلاشنیکف و نارنجک بود که عوامل آن بازداشت شدند.
گزارشها از حمله به مراکز انتظامی و اموال عمومی در شهرهایی چون اراک، کرمانشاه، لرستان، فسا و… حکایت دارد. در قزوین، ویدیوی حمله به داروخانهای که از تعطیلی خودداری کرده بود تا به بیماران خدمات ارائه کند، بازتاب گستردهای یافت.
رویکرد دولت؛ تفکیک اعتراض از آشوب
دولت همزمان دو مسیر را دنبال کرده است: به رسمیت شناختن اعتراضات مسالمتآمیز و مقابله قاطع با آشوب. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرد دولت «صدای معترضان» را به رسمیت میشناسد. مسعود پزشکیان رئیسجمهور نیز نهم دیماه با نمایندگان بازاریان دیدار کرد.
در عین حال، نیروهای انتظامی نشان داده میان اعتراض(ولو با ادبیات و شعار تند) و حمله به امنیت عمومی یا مراکز حاکمیتی و امنیتی تفاوت قائلاند و با دومی برخورد قانونی میشود.
موضع رهبری؛ مرز روشن اعتراض و اغتشاش
رهبر معظم انقلاب اسلامی در سخنرانی سیزدهم دیماه، ضمن تأیید عمق مشکلات اقتصادی، مرز روشنی میان اعتراض و اغتشاش ترسیم کردند. ایشان بازاریان را «وفادارترین قشرهای کشور» خوانده و تصریح کردند:
«اعتراض بازاریها… مطلب درستی است… اعتراض بهجاست اما اعتراض غیر از اغتشاش است.»
ایشان همچنین افزایش بیثبات نرخ ارز را «طبیعی» ندانسته و آن را ناشی از «کار دشمن» توصیف کردند.
جنگ روایتها
تحلیلگران معتقدند میدان اصلی تقابل به فضای مجازی منتقل شده است؛ جایی که بزرگنمایی خشونتهای محدود و القای فراگیری اعتراض میتواند ادراک عمومی را از واقعیت میدانی جدا کند. در بسیاری موارد، فاصلهی معناداری میان «آنچه رخ داده» و «آنچه روایت میشود» وجود دارد.
جمعبندی
ایران امروز در نقطهی تلاقی «نارضایتی واقعی اقتصادی مردم و صدای اعتراضشان» و «عملیات بیثباتسازی خارجی» قرار دارد. چالش اصلی دولت، پاسخ مؤثر به مطالبات معیشتی از یکسو و مهار قاطع خشونت سازمانیافته از سوی دیگر است؛ آزمونی که نحوهی عبور از آن، مسیر تحولات هفتههای آینده را رقم خواهد زد.
انتهای پیام/