الموت در یونسکو؛ از آرزوی ۲۵ ساله تا فرصتی برای شکوفایی گردشگری ایران
شفق؛ سالها بود که نام الموت، این دژ افسانهای در دل البرز، با روایتهای تاریخی حسن صباح و فرقه اسماعیلیه گره خورده بود. اما آنچه در بوسان رخ داد، فراتر از ثبت یک قلعه تاریخی بود؛ این رویداد، تأییدی بینالمللی بر جایگاه تمدنی ایران و گشودن دریچهای تازه به روی گردشگرانی بود که به دنبال درک عمیقتری از تاریخ و معماری این سرزمین هستند. همانطور که یکی از کارشناسان بینالمللی به درستی اشاره کرد، الموت بسیار فراتر از افسانههاست؛ روایتی از سازماندهی سیاسی، معماری، حیات فکری و پیوند شگفتانگیز انسان و طبیعت است که اکنون به عنوان میراث مشترک بشریت به رسمیت شناخته شده است.
فراز و فرودهای یک مسیر ۲۵ ساله
ثبت جهانی الموت، یکشبه به دست نیامد. این موفقیت حاصل بیش از دو دهه تلاش بیوقفه، کاوشهای باستانشناسی، مرمت و مستندسازی بود. حمیده چوبک، مدیر پایگاه میراث جهانی الموت، که نزدیک به ۲۵ سال از زندگی حرفهای خود را با این دژ گره زده، هفته گذشته در گفتوگو با مهر گفته است: «همیشه نگران بودم که شاید عمر کاریام کفاف ندهد تا این روز را ببینم، زیرا از همان روز نخست با هدف ثبت جهانی الموت کار را آغاز کرده بودیم.»
این پرونده که شامل هفت قلعه اصلی از جمله الموت، لمسر و نویذرشاه است، در شرایطی به ثبت رسید که ایران با چالشهای سیاسی و بینالمللی متعددی دستوپنجه نرم میکرد. با این حال، حضور هیئت ایرانی در بوسان و پذیرش بیچالش این پرونده، نشاندهنده وزن بالای فرهنگی و تاریخی آثار ایران در سطح جهانی بود. جلیل گلشن، باستانشناس پیشکسوت، در این باره به خبرگزاری دولتی ایرنا گفته است: «وزن فرهنگی و تاریخی آثار ایران به قدری بالاست که داوران بینالمللی در برابر عظمت آنها چارهای جز تسلیم و پذیرش ندارند.»
الموت؛ فراتر از یک قلعه، شبکهای از دانش و دفاع
آنچه الموت را به ثبت جهانی رساند، صرفاً قدمت تاریخی آن نبود. این مجموعه، نمونهای کمنظیر از همآمیزی معماری با طبیعت کوهستانی و یک شبکه دفاعی هوشمندانه است. معماری این مجموعه که ترکیبی از عناصر پیش از اسلام، سلجوقی، عباسی و فاطمی است، آن را به یک شاهکار منحصربهفرد تبدیل کرده است.
فراتر از ارزشهای دفاعی، الموت یکی از مهمترین مراکز علمی جهان اسلام نیز محسوب میشده است. حضور اندیشمندانی چون خواجه نصیرالدین طوسی، استقرار دانشمندان از چین، مصر و ارمنستان، و شواهد فعالیتهای نجومی، همگی نشان از نقش این مجموعه به عنوان مرکزی برای تبادل دانش و اندیشه دارند.
فرصتها و چالشهای پیشرو
ثبت جهانی الموت، مانند هر اثر دیگر در فهرست یونسکو، فرصتهای بزرگی را برای ایران و به ویژه استان قزوین به ارمغان میآورد، اما در کنار آن، تعهدات و مسئولیتهای سنگینی نیز ایجاد میکند.
بدون تردید، ثبت جهانی، نام الموت را در نقشه گردشگری جهانی تثبیت خواهد کرد و آن را به مقصدی برای گردشگران فرهنگی تبدیل خواهد کرد. طبق پیشبینیها، این رویداد میتواند به افزایش سفرهای فرهنگی، توسعه پژوهشهای باستانشناسی و معرفی ظرفیتهای کمتر شناختهشده البرز و استان قزوین در سطح بینالمللی بینجامد.
یکی از مهمترین دستاوردهای ثبت جهانی، امکان توانمندسازی اقتصادی جوامع محلی است. مطالعات پیشین نشان داده است که گردشگری قلعه الموت میتواند تأثیر قابلتوجهی بر وضعیت اقتصادی و اشتغال ساکنان روستاهای منطقه، از جمله روستای گازرخان، داشته باشد. استاندار قزوین نیز بر این نکته تأکید کرده که توسعه بومگردی بهترین راهکار برای این منظور است و روستاییان باید خود را ذینفعان اصلی این ثبت جهانی بدانند.
با این حال، هجوم گردشگران بدون برنامهریزی مناسب میتواند تهدیدی برای اصالت و یکپارچگی این اثر ارزشمند باشد. همانطور که چوبک اشاره کرده است، ایمنسازی ساختاری قلعهها، حفاظت اصولی و مستمر در برابر فرسایشهای شدید جوی منطقه الموت، و همچنین مدیریت هوشمند گردشگری با کنترل دقیق ظرفیت برد بازدیدکنندگان، در اولویت نخست برنامههای پایگاه قرار دارد. تجربه نشان داده که بسیاری از محوطههای ثبتشده در ایران، پس از کسب این عنوان، در مخمصهای میان هجوم بیضابطه گردشگران و کمبود بودجههای حفاظتی گرفتار میشوند.
مسیر پیش رو؛ از بوسان تا اوج شکوفایی
ثبت جهانی الموت، نقطه عطفی در تاریخ معاصر و هویت تمدنی این منطقه است، اما این پایان کار نیست، بلکه آغازی بر یک مسیر پرمسئولیت است. تحقق وعدههای ثبت جهانی، نیازمند برنامهریزی دقیق، همافزایی همه دستگاههای اجرایی و نگاه بلندمدت است.
محمد نوذری، استاندار قزوین، با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه مسئولان، تصریح کرده است که ثبت جهانی الموت باید بهعنوان یک مسئولیت حاکمیتی و بینالمللی جدید تلقی شود. او خواستار همافزایی همهجانبه میان ارگانهای مختلف شده و تأکید کرده است که هرگونه برنامهریزی در منطقه الموت باید همراستا با ضوابط یونسکو باشد.
حمیده چوبک نیز از برنامههای بلندپروازانهای برای دوره پس از ثبت خبر داده است: ساخت موزه تخصصی الموت، استفاده از فناوریهای نوین مانند واقعیت مجازی (VR) برای بازدید از بخشهای صعبالعبور، و استمرار کاوشهای باستانشناسی، از جمله این برنامهها هستند.
ثبت جهانی الموت، درست در زمانی که ایران با چالشهای سیاسی و بینالمللی متعددی از جمله حمله رژیم تروریست و جنایتکار ایالات متحده آمریکا دستوپنجه نرم میکند و از قضا بسیاری از آثار باستانی و تاریخی بویژه در تهران براثر بمباران این رژیم ضدبشری آسیب دیده است، این پیام را به جهانیان مخابره میکند که میراث فرهنگی، خط قرمز مشترک بشریت و پلی برای صلح و تفاهم است. اکنون، وظیفه همگان است که از این دستاورد بزرگ، بهعنوان سکویی بلند برای معرفی هرچه بهتر تاریخ و تمدن ایرانزمین، رونق گردشگری و توسعه پایدار استان قزوین استفاده کنند. الموت، این «آشیانه عقاب»، اکنون دیگر نه تنها به قزوین یا ایران، بلکه به تمام جهانیان تعلق دارد.
انتهای پیام/