رازهای ۷۵۰۰ ساله؛ شواهد کمنظیر از زندگی نخستین کشاورزان فلات ایران
شفق؛ در سکوت دشتهای استان قزوین، فصل تازهای از کاوشهای علمی در یکی از مهمترین محوطههای پیش از تاریخ خاورمیانه آغاز شده است. «تپه ابراهیمآباد» در شهرستان آبیک، که روزگاری میزبان نخستین کشاورزان و جامعههای انسانی ساکن فلات ایران بود، بار دیگر صحنه همزبانی بیلهای باستانشناسی با لایههای ۷۵۰۰ ساله تاریخ شده است.
این کاوشها که با سرپرستی دکتر حسن فاضلی نشلی، از اساتید برجسته دانشگاه تهران و مجوز پژوهشگاه میراثفرهنگی در جریان است، به دنبال پاسخ به پرسشهای بزرگی است: سیر تکامل روستانشینی و تحول معماری در هزاره ششم پیش از میلاد چگونه بود؟ تاریخ کشاورزی در فلات مرکزی بر پایه چه شواهدی قابل بازخوانی است؟ و حیات آیینی و اعتقادی این جوامع نخستین چه شکلی داشت؟
اما آنچه این فصل از کاوش را بهطور خاص هیجانانگیز کرده، کشفیاتی است که از دل خاک سر برآوردهاند: کشف هشت اسکلت انسانی که در کف اتاقهای کوچک و سازمانیافته ۲ در ۳ متریِ خانهها به خاک سپرده شدهاند. این شیوه تدفین – آرام گرفتن درگذشتگان در کف فضای زندگی – از شاخصترین ویژگیهای فرهنگی عصر نوسنگی محسوب میشود و پنجرهای است به باورهای عمیق آنان درباره زندگی، مرگ و پیوند ناگسستنی خانواده.
دکتر فاضلی نشلی در این باره توضیح میدهد: «این محوطه با ۸ متر لایه فرهنگی، یکی از محدود دهکدههای باستانی ایران است که نخستین کشاورزان در آن سکونت داشتند. آنچه امروز در حال کشف آن هستیم، بینظیر است و میتواند تصویری روشنتر و ملموستر از سبک زندگی، باورها و ساختار اجتماعی مردمان آن دوران ترسیم کند.»
تپه ابراهیمآباد نه فقط یک محوطه، بلکه یک کریدور باستانی است که زاگرس مرکزی، فلات مرکزی و شمال ایران را به هم پیوند میداده. این موقعیت استثنایی، آن را به صحنه تعاملات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی مهمی در سپیدهدم تاریخ بدل کرده است.
با گسترش کارگاه کاوش به ابعاد ۱۰ در ۱۰ متر، امیدها برای یافتن ردپای بیشتری از این تمدن نخستین – از دادههای گیاهشناسی و جانورشناسی گرفته تا شواهد بیشتر از آیینها – هر روز بیشتر میشود. هر مشت خاک که کنار میرود، روایتی گمشده از انسان را فریاد میزند؛ روایتی که قرار است هویت چندین هزارساله این سرزمین را یک بار دیگر بازتعریف کند.
انتهای پیام/